طرحواره درمانی چیست ؟

به گزارش کولو، خبرنگاران : طرحواره درمانی از رویکردهای درمانی نو است که به موضوعات مهمی می پردازد.

طرحواره درمانی چیست ؟

طرحواره درمانی به تلفیق عناصر موجود در درمان شناختی رفتاری(CBT)، روان تحلیل گری، نظریه دلبستگی و درمان مبتنی بر هیجان می پردازد.

به گزارش خبرنگاران، هدف از این رویکرد التقاطی، درمان اختلال های شخصیت و سایر مسائل روانشناختی است که به درمان شناختی رفتاری جواب نداده اند. این روش به طور ویژه برای درمان اختلال شخصیت، مفید است.

شما در طول طرحواره درمانی با همکاری یک درمانگر به شناخت و اصلاح طرحواره هایتان می پردازید که گاهی اوقات طرحواره های ناسازگار اولیه نامیده می شوند.

احتیاجهای اصلی یک کودک در طرحواره درمانی

یکی از عوامل مهم در رشد طرحواره (یا همان تله های زندگی) ، عدم تأمین احتیاجهای هیجانی اصلی شما در کودکی است.

این احتیاجها شامل موارد زیر هستند:

حس امنیت و دلبستگی ایمن به دیگران

حس هویت فردی و استقلال

آزادی در بیان احساسات و بیان خواسته خودتان از دیگران

توانایی بازی کردن و فعالیت خودجوش

داشتن ایمنی و محدودیت های متناسب با سن

در طول رشد ما در دوران کودکی 4 نوع از تجارب منفی هم در ایجاد طرحواره نقش دارند:

احتیاجهای تأمین نشده: در هنگامیکه مراقب شما بی عاطفه است یا احتیاجهای هیجانی اصلی شما برآورده نمی گردد؛ این تجربه حاصل می گردد.

آسیب تماشا یا قربانی شدن: کودک در این موقعیت ها در معرض آزار، تروما یا تنش های مشابه قرار می گیرد.

داشتن آزادی بیش از حد یا فقدان محدودیت: والدین در چنین شرایطی، بیش از حد از کودک حمایت و طرفداری می کنند. در نتیجه محدودیت های چندانی برایش قائل نمی شوند.

همچون سازی انتخابی و درونسازی : کودک در اینجا بعضی از نگرش ها یا رفتارهای والدین را جذب می نماید. بعضی از آنها معرف شخصیت او شده و بعضی دیگر را درونسازی می نماید. بعضی از این همچون سازی ها و درونسازی ها به طرحواره تبدیل شده و بعضی دیگر به ذهنیت ها تبدیل می شوند که تحت عنوان روش های مقابله نام دارند.

18 طرحواره مختلف در طرحواره درمانی

طرحواره ها در دوران کودکی رشد می کنند و به طور معمول در مقابل تغییر مقاوم هستند. طرحواره های مدیریت نشده؛ باعث ایجاد الگوهای منفی تقویت شونده به وسیله تعاملات ناسالم می شوند.

هنگامی که طرحواره ای را پرورش می دهید؛ این طرحواره در تلاش برای پیشگیری از تنش هیجانی به طور ناهشیار روی افکار و اقدامات شما اثرگذار است. شاید این روش، مفید به نظر برسد ولی روش های مقابله ای حاصل از طرحواره ها غالباً ناسالم و مضر هستند.

اغلب مردم بیش از یک طرحواره می سازند.

کارشناسان این حوزه، 18 طرحواره مختلف را شناسایی نموده اند؛ ولی تمامی آنها در قالب پنج طبقه زیر جای می گیرند:

طرحواره حوزه بریدگی و طرد

رهاشدگی و بی ثباتی

بی اعتمادی و بدرفتاری

محرومیت هیجانی

نقص و شرم

انزوای اجتماعی

طرحواره های حوزه خودگردانی مختل شده

احساس وابستگی و بی کفایتی

آسیب پذیری به ضرر و بیماری

خود تحول نیافته یا گرفتار

احساس شکست

طرحواره های حوزه خویشتن داری و خود انضباطی ناکافی

احساس استحقاق و بزرگ منشی

خویشتن داری و خودانضباطی ناکافی

انواع طرحواره حوزه دیگر جهت مندی

اطاعت

ایثار

پذیرش جویی و جلب توجه

طرحواره های حوزه خودانگیختگی ناکافی

منفی گرایی و بدبینی

بازداری هیجانی

معیارهای سرسختانه، عیب جویی افراطی

تنبیه

طرحواره ها چه نوع سبک های مقابله ای را می سازند؟

در طرحواره درمانی، واکنش های شما در قبال طرحواره ها تحت عنوان سبک های مقابله ای شناخته می شوند. این واکنش ها شامل افکار، احساس ها یا رفتارها است. این واکنش ها روشی برای اجتناب از هیجان های دردناک و فراگیر تجربه شده در نتیجه طرحواره خاصی است.

سبک های مقابله ای در دوران کودکی تا حدی مفید است؛ چون ابزارهایی برای بقا را فراهم می نماید. اما این سبک ها در دوران بزرگسالی باعث تقویت طرحواره ها می شوند.

هیچ قاعده ثابتی برای رسیدن طرحواره ها به سبک های مقابله خاصی وجود ندارد. احتمالا سبک کلی مقابله شما مبتنی بر منش کلی یا سبک های مقابله ای آموخته شده از والدینتان است.

این شرایط در افراد مختلف هم فرق دارد. دو نفر می توانند به طرحواره مشابه با سبک مشابه ولی به روش های مختلفی واکنش نشان دهند. به طور مشابه دو نفری که طرحواره مشابهی دارند می توانند با دو سبک مجزا واکنش نشان دهند.

سبک مقابله ای شما هم می تواند با گذشت زمان تغییر کند در حالیکه هنوز همان طرحواره های قبلی را دارید.

سه حوزه اصلی سبک های مقابله ای مرتبط با واکنش ستیز یا گریز یا واکنش انجماد به توضیح زیر هستند:

تسیلم

این سبک شامل پذیرش طرحواره و تسلیم شدن در برابر آن است. این سبک منجر به رفتارهای تقویت کننده و تداوم دهنده الگوی طرحواره می گردد.

برای مثال اگر طرحواره ای دارید که در نتیجه غفلت هیجانی در دوران کودکی شکل گرفته و در مقابلش تسلیم هستید، محتمل است که در آینده هم درگیر رابطه ای توأم با غفلت هیجانی شوید.

اجتناب

این سبک، تلاش برای زندگی بدون تحریک طرحواره را در بر می گیرد. شما از فعالیت ها یا موقعیت هایی که باعث تحریک طرحواره شده یا حس آسیب پذیری به شما می دهند، اجتناب می کنید.

اجتناب از طرحواره، شما را در معرض سوء مصرف مواد، رفتار مخاطره آمیز یا تکانشی یا سایر رفتارهای منجر به حواسپرتی از طرحواره قرار می دهد.

جبران افراطی

فرد در تضاد کامل با طرحواره به مبارزه با آن می پردازد. شاید این روش، واکنش سالمی در قبال طرحواره به نظر برسد ولی جبران افراطی هم زیاده روی محسوب می گردد.

این سبک منجر به رفتارها یا اقدامات پرخاشگرانه، مطالبه گری، بی حسی یا واکنش افراطی از بعضی جهات می گردد. این سبک روی روابط شما با دیگران، اثرگذار است.

ذهنیت های طرحواره چیست؟

ذهنیت در طرحواره درمانی، دیدگاهی موقت و حاوی حالت هیجانی فعلی شما و نحوه مقابله با آن است.

به عبارت دیگر، ذهنیت شما ترکیبی از طرحواره های فعال و سبک های مقابله ای است. ذهنیت ها به صورت مفید (سازگار) یا مضر (ناسازگار) هستند.

ذهنیت های طرحواره به درمانگران امکان دسته بندی طرحواره ها را می دهند تا بتوانند آنها را به صورت شرایط ذهنی تفسیر کنند نه اینکه به عنوان صفات فردی لحاظ کنند.

ذهنیت های طرحواره را می توان به چهار طبقه تقسیم کرد:

ذهنیت های بچگانه که احساسات و رفتارهای بچگانه معینه آنها هستند.

ذهنیت های مقابله ای ناکارآمد برای پیشگیری از تنش هیجانی مفید هستند؛ ولی در نهایت باعث تقویت طرحواره می شوند.

ذهنیت های والدینی ناکارآمد که درونسازی ندای منتقد، مطالبه گر و خشن والدین را در بر می گیرد.

ذهنیت بزرگسال سالم که بیانگر خود سالم و کارآمد است. این ذهنیت به تنظیم سایر ذهنیت ها به وسیله معین محدودیت ها و مواجهه با اثرات سایر ذهنیت ها می پردازد.

اهداف طرحواره درمانی کدامند؟

در طرحواره درمانی در کنار درمانگر روی مسائل زیر کار می کنید:

شناسایی و به کارگیری طرحواره های التیام دهنده

شناسایی و تبیین سبک های مقابله ای که در جهت احتیاجهای هیجانی قرار گرفته اند

تغییر الگوهای احساسی و رفتاری حاصل از طرحواره ها

یادگیری چگونگی تأمین احتیاجهای هیجانی اصلی به روش های سالم و انطباقی

یادگیری نحوه مقابله سالم با ناکامی و تنش در هنگامیکه احتیاجهای خاصی تأمین نمی شوند.

در نهایت تمامی موارد فوق شما را به ذهنیت بزرگسال سالم و قدرتمند می رساند. ذهنیت بزرگسال که به خوبی رشد نموده قادر به التیام و تنظیم سایر ذهنیت ها است و شما را از اثرات منکوب کننده آنها نجات می دهد.

از چه تکنیک هایی در طرحواره درمانی استفاده می گردد؟

طرحواره درمانگران می توانند از چند تکنیک در طول دوره درمان استفاده کنند. بعضی از تکنیک ها برای بعضی از افراد و طرحواره ها بهتر از سایر تکنیک ها عمل می کنند. اگر تکنیک خاصی برایتان کارآمد نیست، آنرا با درمانگرتان در میان بگذارید.

بدانید که ارتباط شما با درمانگرتان، بخش مهمی از طرحواره درمانی است. دو عنصر مهم در بسیاری از تکنیک های طرحواره درمانی وجود دارد. هر دوی این عناصر تنها در صورتیکه با درمانگرتان به حس راحتی و امنیت برسید، کارآمد هستند.

این عناصر به توضیح زیر هستند:

رویارویی همدلانه: درمانگرتان طرحواره های به دست آمده در طول درمان را تأیید می نماید و هنگامیکه به اهمیت تغییر پی می برید؛ با شما همدلی می نماید.

باز والدگری حد و مرزدار: با یاری درمانگر و ارائه حس امنیت، دلسوزی و احترام از جانب او، احتیاجهای هیجانی تأمین نشده در دوران کودکی، برآورده می شوند.

به طور کلی، مفاهیم فوق با تکنیک هایی انجام می شوند که در چهار طبقه زیر قرار می گیرند:

هیجانی

تکنیک های هیجانی شامل به کارگیری هیجان ها برای مقابله با طرحواره ها است. این تکنیک ها به شما یاری می کنند تا هیجان ها را به طور کامل تجربه نموده و آنها را در فضای امن درمان ابراز کنید. تکنیک های هیجانی رایج شامل تجسم راهنمایی شده و ایفای نقش هستند.

بین فردی

تکنیک های بین فردی به شما یاری می کنند تا روابط خودتان را آنالیز نموده و روش های اثرگذاری طرحواره ها روی آنها را بشناسید.

مشاهده نقش طرحواره ها و واکنش ها در طور درمان به شما یاری می کنند تا الگوهای مشابه آنها در زندگی خودتان را بشناسید. این تکنیک می تواند حضور همسر یا دوست نزدیک در جلسه درمان را هم در بر گیرد.

شناختی

تکنیک های شناختی شامل شناخت و به چالش کشیدن الگوهای فکری مضر حاصل از طرحواره ها است. با همکاری درمانگر به آنالیز تجارب زندگی می پردازید تا شواهد حمایتگر یا متناقض با طرحواره را پیدا کنید.

این تکنیک با استفاده از فلش کارت ها یا گفتگوهای ساختار یافته انجام می گردد که در طول آن به نفع و علیه یک طرحواره صحبت خواهید کرد.

رفتاری

تکنیک های رفتاری به یادگیری اتخاذ تصمیم های سالم و مثبت به وسیله تغییر الگوهای رفتاری حاصل از سبک مقابله به شما یاری می کنند.

شما برای تغییر الگوهای رفتاری روی مهارت های ارتباطی به وسیله ایفای نقش یا صحبت در طول ایجاد یک مشکل و حل آن با یاری درمانگر کار می کنید. شاید او تمرین هایی را برای انجام دادن در بین جلسات در اختیارتان قرار دهد.

محدودیت های طرحواره درمانی کدامند؟

طرحواره درمانی، درمان امید بخشی برای مسائل مختلف سلامت روان از جمله اختلال های خوردن و افسردگی است.

اغلب پژوهش های فعلی به آنالیز نقش طرحواره درمانی در درمان اختلال شخصیت و سایر اختلال های شخصیت، پرداخته اند.

این پژوهش ها به نتایج امیدوار کننده ای هم رسیده اند. برای مثال طبق نتایج مطالعه کنترل شده در سال 2014، طرحواره درمانی برای درمان اختلال های شخصیت اثر بخش بوده است.

تاریخچه و قدمت طرحواره درمانی به دهه 1980 می رسد. از این رو سابقه کمی در دنیای روانشناسی دارد. در نتیجه مطالعات طولی و با کیفیت چندانی در خصوص اثراتش اجرا نشده است.

با اینکه نتایج پژوهشی فعلی، امیدبخش هستند ولی اغلب کارشناسان احتیاج به تلاش ها و پژوهش های بالینی بیشتر را ضروری می دانند.

طرحواره درمانی هم مانند سایر انواع درمان ها یک تعهد درمانی بلندمدت را می طلبد. شاید به چند سال درمان احتیاج پیدا کنید. این درمان تحت پوشش بیمه نیست و گران تمام می گردد.

چگونه می توانم تحت طرحواره درمانی قرار گیرم؟

یافتن طرحواره درمانگر، سخت تر از سایر انواع درمانگران است. در پی طرحواره درمانگری بروید که CBT هم انجام می دهد. چون طرحواره درمانی تا حد زیادی برگرفته از رویکرد CBT است پس درمانگران CBT در حوزه طرحواره درمانی و اصول اصلی آن تجربه دارند.

پژوهش ها نشان می دهد طرحواره درمانی اثربخشی بیشتری نسبت به شناخت درمانی دارد اما مقدار اثربخشی آن از درمان های روان پویشی کمتر است.

منبع: رکنا
انتشار: 22 آذر 1400 بروزرسانی: 22 آذر 1400 گردآورنده: kulu.ir شناسه مطلب: 1885

به "طرحواره درمانی چیست ؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "طرحواره درمانی چیست ؟"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید